Trong quá trình viết React, tách component thường được xem là một best practice trong React. Vì vậy, nhiều tài liệu và tutorial khuyến khích chia component càng nhỏ càng tốt với mục tiêu tăng khả năng tái sử dụng và làm code gọn gàng hơn. Tuy nhiên, trong thực tế, việc tách component React quá nhỏ lại không phải lúc nào cũng mang đến hiệu quả như mong đợi.
Thậm chí, ở không ít dự án Front-end, code ngày càng khó đọc, khó maintain và khó debug chỉ vì developer quá ám ảnh với việc chia nhỏ component. Khi đó, vấn đề không nằm ở React hay JSX, mà nằm ở tư duy thiết kế component và kiến trúc Front-end.
1. Vì sao tách component React thường được coi là best practice
Trước hết, không thể phủ nhận rằng việc tách component React đúng cách mang lại nhiều lợi ích rõ ràng:
- Thứ nhất, giúp tăng khả năng reusable component React
- Thứ hai, làm component chính gọn hơn và dễ đọc hơn
- Ngoài ra, code cũng dễ test và dễ refactor hơn
- Đồng thời, phù hợp với tư duy separation of concerns trong React
Chẳng hạn, với các thành phần UI như button, modal, form input hoặc layout dùng lặp lại ở nhiều màn hình, việc chia nhỏ component là hoàn toàn hợp lý. Lúc này, component đóng vai trò như một đơn vị UI độc lập, có ranh giới trách nhiệm rõ ràng.
Tuy nhiên, vấn đề chỉ bắt đầu xuất hiện khi tư duy “chia nhỏ component” bị áp dụng một cách máy móc và thiếu chọn lọc.
2. Khi việc tách component quá nhỏ trong React bắt đầu phản tác dụng
Trên thực tế, một sai lầm khá phổ biến là tách component chỉ để làm gọn file. Hệ quả là nhiều component được tạo ra nhưng:
- Chỉ render một thẻ div hoặc span đơn giản
- Không chứa logic riêng biệt
- Chủ yếu tồn tại để truyền props qua lại
Khi đó, thay vì giúp code React rõ ràng hơn, việc chia nhỏ component quá mức lại dẫn đến những vấn đề sau:
- Trước tiên, developer phải mở rất nhiều file mới hiểu được UI
- Tiếp theo, flow dữ liệu React bị chia cắt và khó theo dõi
- Cuối cùng, việc debug trở nên mất thời gian hơn đáng kể
Nói cách khác, tách component sai cách không làm code sạch hơn, mà chỉ khiến code trở nên rời rạc.
3. Component nhỏ nhưng không mang ý nghĩa nghiệp vụ
Bên cạnh đó, một dấu hiệu rất dễ nhận biết của việc tách component sai là tên component không phản ánh được ý nghĩa nghiệp vụ. Ví dụ:
LeftSectionWrapperContentBox
Những component như vậy thường có điểm chung là:
- Không được tái sử dụng ở nơi khác
- Không đại diện cho một khái niệm trong bài toán
- Chỉ phản ánh cấu trúc HTML, thay vì business logic
Do đó, trong trường hợp này, việc tách component React không đóng góp gì cho kiến trúc Front-end, mà còn làm tăng độ phức tạp không cần thiết.
4. Tách component quá nhỏ làm tăng chi phí maintain về lâu dài
Khi số lượng component tăng lên quá nhiều, chi phí maintain cũng tăng theo. Cụ thể:
- Mỗi thay đổi UI nhỏ có thể phải chỉnh sửa ở nhiều file khác nhau
- Props dễ bị truyền qua nhiều tầng, dẫn đến props drilling
- Việc xác định nơi đặt logic phù hợp trở nên khó khăn hơn
Hơn nữa, quá trình đọc code cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Thay vì nhìn vào một component và hiểu toàn bộ màn hình, developer buộc phải tự ghép logic từ nhiều component nhỏ trong đầu.
Về lâu dài, cách tổ chức này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xây dựng maintainable React code.
5. Khi nào nên tách component React
Để tránh lạm dụng, trước khi tách component, bạn nên tự đặt ra một số câu hỏi:
- Component này có khả năng được dùng lại ở nhiều nơi không?
- Nó có đại diện cho một khái niệm nghiệp vụ rõ ràng không?
- Nó có thể tồn tại độc lập mà không phụ thuộc quá nhiều vào component cha không?
- Sau khi tách, component cha có dễ đọc hơn không?
Nếu phần lớn câu trả lời là có, thì việc tách component React là hợp lý và mang lại giá trị thực sự.
6. Khi nào không nên tách component quá nhỏ
Ngược lại, bạn nên cân nhắc giữ component trong cùng một file khi:
- Component chỉ được sử dụng đúng một lần
- Logic và UI phụ thuộc chặt chẽ vào component cha
- Việc tách ra không tạo ra thêm ý nghĩa nghiệp vụ nào mới
Trong những tình huống này, việc giữ component lớn hơn một chút lại giúp code dễ đọc và dễ hiểu hơn cho người maintain sau này.
7. Tách component đúng là tối ưu, tách sai là anti-pattern
Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng: tách component React không phải là mục tiêu, mà chỉ là phương tiện để quản lý độ phức tạp của ứng dụng.
Một component tốt không phải là component nhỏ nhất, mà là component:
- Có trách nhiệm rõ ràng
- Có ranh giới logic hợp lý
- Dễ đọc, dễ sửa và dễ mở rộng
Ngược lại, việc tách component quá nhỏ chỉ để tuân theo “best practice” bề mặt rất dễ biến kiến trúc React thành một anti-pattern Front-end.
Kết luận
Tóm lại, tách component quá nhỏ trong React không đồng nghĩa với tối ưu. Trong nhiều trường hợp, đây còn là dấu hiệu của việc thiếu tư duy kiến trúc Front-end.
Front-end tốt không phải là nơi có nhiều component nhất, mà là nơi mỗi component React tồn tại đều có lý do rõ ràng. Khi tách component đúng chỗ và đúng thời điểm, code sẽ dễ đọc và dễ maintain hơn. Ngược lại, khi tách sai, bạn đang vô tình tự bắn vào chân mình.
