Burnout của dân IT hiện đại không còn đến từ OT. Nó đến từ việc bộ não chưa bao giờ thật sự được nghỉ.
Có một kiểu kiệt sức rất lạ đang xuất hiện ngày càng nhiều trong ngành công nghệ. Nó không giống kiểu burnout cũ mà mọi người từng nghĩ.
Không phải thức trắng nhiều đêm. Không phải OT liên tục. Cũng không hẳn là workload quá nặng.
Nhiều người hiện tại vẫn làm đúng giờ, vẫn có cuối tuần, thậm chí còn làm remote. Tuy nhiên, đầu óc thì lúc nào cũng mệt. Một kiểu mệt rất khó giải thích.
Ngủ rồi vẫn không hồi lại năng lượng. Nghỉ ngơi nhưng đầu óc vẫn căng. Mở laptop ra là thấy nặng người dù chưa bắt đầu làm gì.
Điều đáng nói là rất nhiều người trong ngành công nghệ đang ở trong trạng thái đó mà không nhận ra.
Phần 1: Burnout hiện đại không còn giống trước
Ngày trước, burnout thường gắn với làm việc quá sức. Còn bây giờ, nhiều người kiệt sức dù nhìn bề ngoài cuộc sống vẫn khá “ổn”.
Họ làm remote. Không phải đi lại nhiều. Công ty có phúc lợi tốt. Team không toxic.
Nhưng đầu óc gần như chưa bao giờ được tắt.
Thông báo công việc xuất hiện mọi lúc. Slack. Discord. Email. Tin nhắn khách hàng. Notification từ GitHub. Tin công nghệ mới. AI mới ra mắt.
Ngay cả khi tan làm, bộ não vẫn giữ trạng thái chờ phản hồi. Và đó là thứ khiến nhiều người kiệt sức.
Không phải vì làm quá nhiều. Mà vì chưa bao giờ thật sự được nghỉ.
Phần 2: Bộ não của dân IT đang sống trong trạng thái cảnh giác liên tục
Trong tâm lý học, khi não phải duy trì trạng thái chú ý và phản ứng quá lâu, cơ thể sẽ bắt đầu rơi vào stress kéo dài.
Điều nguy hiểm là stress hiện đại thường không đến từ một biến cố lớn. Thay vào đó, nó đến từ hàng trăm kích thích nhỏ lặp lại mỗi ngày.
Một notification mới. Một task chưa xong. Một framework chưa học. Một AI tool mới xuất hiện. Một người khác đang giỏi hơn mình.
Những thứ đó cộng dồn rất chậm. Cho tới khi nhiều người bắt đầu thấy mình khó ngủ, khó tập trung, dễ cáu gắt hoặc không còn hứng thú học thêm nữa.
Đó là kiểu burnout rất phổ biến của dân công nghệ hiện tại. Âm thầm, kéo dài và khó nhận ra.
Có thể đọc thêm về cognitive overload tại:
https://www.psychologytoday.com/us/basics/cognitive-load
Khi đầu óc chưa từng được “thoát khỏi internet”
Nhiều người trong ngành công nghệ hiện tại gần như sống toàn bộ cuộc đời bên trong màn hình.
Công việc ở trên màn hình. Giải trí ở trên màn hình. Bạn bè ở trên màn hình. Ngay cả việc nghỉ ngơi cũng ở trên màn hình.
Dần dần, bộ não không còn khoảng nghỉ thật sự.
Điều này cũng khá giống với việc dân IT đang mất dần khả năng tập trung sâu mà mình từng viết trước đó:
https://yourdomain.com/deep-work-dan-it
Phần 3: Remote work đôi lúc khiến burnout nặng hơn
Nhiều người từng nghĩ làm remote sẽ giúp cuộc sống dễ thở hơn. Tuy nhiên, với không ít dân IT, nó chỉ làm ranh giới giữa công việc và nghỉ ngơi biến mất.
Laptop nằm ngay trong phòng ngủ. Điện thoại luôn có notification. Tin nhắn công việc có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào.
Dần dần, não không còn phân biệt rõ đâu là lúc làm việc và đâu là lúc nghỉ ngơi.
Khi bộ não không có khoảng chuyển trạng thái, cảm giác kiệt sức bắt đầu tích tụ.
Điều đáng sợ là nhiều người vẫn nghĩ:
“Mình đâu có làm quá nhiều đâu.”
Nhưng burnout không phải lúc nào cũng đến từ số giờ làm việc. Đôi lúc nó đến từ việc đầu óc chưa từng được yên thật sự.
Phần 4: AI đang làm cảm giác tụt lại trở nên mạnh hơn
Ngành công nghệ vốn đã thay đổi rất nhanh. Nhưng từ khi AI xuất hiện, rất nhiều người bắt đầu sống trong cảm giác mình phải chạy liên tục để không bị bỏ lại.
Hôm nay học tool này. Ngày mai có tool mới. Hôm nay framework này còn hot. Vài tháng sau đã có thứ khác thay thế.
Nhiều developer bắt đầu cảm thấy học mãi không kịp, nghỉ một chút cũng thấy có lỗi hoặc luôn sợ mình bị tụt lại phía sau.
Đó là lý do rất nhiều người không còn nghỉ ngơi với tâm lý thoải mái nữa.
Họ nghỉ. Nhưng đầu óc vẫn thấy áp lực.
Ngoài ra, AI cũng đang khiến nhiều developer rơi vào trạng thái phải “tối ưu bản thân” liên tục. Điều này dễ tạo ra cảm giác kiệt sức kéo dài mà chính họ cũng khó nhận ra.
Phần 5: Có lẽ cách hồi phục không nằm ở việc tối ưu thêm bản thân
Phản ứng quen thuộc của dân công nghệ khi mệt thường là học thêm, tối ưu workflow, quản lý thời gian tốt hơn hoặc cố hiệu quả hơn nữa.
Nhưng đôi lúc vấn đề không nằm ở việc thiếu cố gắng.
Mà nằm ở việc bộ não chưa từng có cơ hội hồi phục thật sự.
Có lẽ vì vậy mà điều nhiều người cần không phải thêm productivity. Mà là thêm khoảng lặng.
Tắt bớt notification. Ra ngoài mà không mang laptop. Ngồi yên mà không mở video ngắn. Cho đầu óc vài tiếng không phải phản hồi bất kỳ thứ gì.
Nghe rất nhỏ. Nhưng trong thời đại mà sự chú ý luôn bị kéo đi liên tục, khả năng nghỉ ngơi thật sự đang trở thành một kỹ năng rất hiếm.
Kết luận
Có lẽ burnout đáng sợ nhất của dân IT hiện tại không phải kiểu gục xuống vì làm quá nhiều.
Mà là kiểu đầu óc bị bào mòn rất chậm.
Chậm tới mức nhiều người không nhận ra mình đang kiệt sức.
Chúng ta đang sống trong thời đại mà bộ não gần như chưa bao giờ được ở trạng thái yên hoàn toàn.
Và có lẽ, thứ xa xỉ nhất với dân công nghệ hiện tại không còn là tiền bạc hay thời gian.
Mà là cảm giác được nghỉ ngơi mà không thấy có lỗi.
Nguồn tham khảo:
