Một câu chuyện từ hơn 200 năm trước
Nhà triết học người Pháp Jean-Jacques Rousseau mô tả một tình huống đơn giản:
Một nhóm thợ săn có hai lựa chọn:
Săn hươu
Nếu tất cả cùng hợp tác:
Mỗi người nhận được 100 điểm lợi ích
Nhưng chỉ cần một người bỏ cuộc giữa chừng, cuộc săn thất bại và tất cả đều không bắt được hươu.
Săn thỏ
Mỗi người có thể tự săn một con thỏ mà không cần hợp tác.
Mỗi người nhận được 30 điểm lợi ích
Ít hơn rất nhiều so với săn hươu, nhưng gần như chắc chắn thành công.
Câu hỏi là:
Bạn sẽ chọn phương án nào?
Bài toán
Giả sử chỉ có hai người chơi.
| Người B săn hươu | Người B săn thỏ | |
|---|---|---|
| Người A săn hươu | 100, 100 | 0, 30 |
| Người A săn thỏ | 30, 0 | 30, 30 |
Điều thú vị nằm ở đây:
Nếu cả hai cùng tin tưởng nhau:
Săn hươu = 100 điểm
là kết quả tốt nhất.
Nhưng nếu tôi nghi ngờ người kia sẽ bỏ cuộc:
Săn thỏ = 30 điểm
lại là lựa chọn an toàn hơn.
So sánh với Prisoner’s Dilemma?
Để đánh giá bài toán trên so với Prisoner’s Dilemma, ta có thể thấy 2 ý nghĩa khác nhau:
Ở Prisoner’s Dilemma, Phản bội luôn là chiến lược tốt hơn.
Nhưng trong Stag Hunt:
Hợp tác mới là kết quả tốt nhất.
Vấn đề không nằm ở lòng tham.
Vấn đề nằm ở sự tin tưởng.
Nếu tôi tin bạn sẽ cùng săn hươu, tôi cũng muốn săn hươu.
Nếu tôi nghĩ bạn sẽ bỏ đi săn thỏ, tôi cũng nên săn thỏ.
Điều gì xảy ra trong thực tế?
Đa số mọi người không chọn phương án có lợi nhất.
Họ chọn phương án có rủi ro thấp nhất.
Đó là vì:
Mất cơ hội kiếm 100 điểm
thường dễ chấp nhận hơn
Bị mất trắng vì tin nhầm người khác
Nói cách khác:
Con người rất ghét cảm giác bị phản bội.
Ví dụ 1: Startup
Hai lập trình viên muốn xây dựng startup AI.
Nếu cả hai cùng làm toàn thời gian:
Xác suất thành công cao
Giá trị công ty có thể đạt hàng triệu USD
Tương đương “săn hươu”.
Nhưng mỗi người đều nghĩ:
Nếu mình nghỉ việc còn người kia bỏ cuộc thì sao?
Do đó cả hai tiếp tục công việc hiện tại.
Kết quả:
Thu nhập ổn định
Nhưng startup không bao giờ được tạo ra
Tương đương “săn thỏ”.
Ví dụ 2: Blockchain Ecosystem
Một blockchain mới muốn thu hút developer.
Nếu:
- Nhiều developer cùng xây dựng.
- Nhiều người dùng cùng tham gia.
Thì toàn bộ hệ sinh thái có thể tăng trưởng rất nhanh.
Nhưng mỗi developer đều suy nghĩ:
Nếu mình bỏ công xây dựng mà không ai khác tham gia thì sao?
Do đó họ chờ người khác làm trước.
Kết quả:
Không ai tham gia
→ hệ sinh thái không phát triển
Mặc dù tất cả đều biết rằng hợp tác sẽ tạo ra giá trị lớn hơn.
Ví dụ 3: Công ty và chia sẻ kiến thức
Trong một công ty:
Nếu mọi người cùng chia sẻ kiến thức:
Năng suất toàn đội tăng mạnh
Nhưng từng cá nhân lại lo ngại:
Mình chia sẻ hết thì còn lợi thế gì?
Vì vậy họ giữ lại thông tin.
Kết quả:
Ai cũng có lợi thế nhỏ
Nhưng tổ chức phát triển chậm hơn
Bài học lớn nhất
The Stag Hunt cho thấy một sự thật thú vị:
Nhiều cơ hội lớn không thất bại vì thiếu tài nguyên hay thiếu năng lực, mà vì thiếu niềm tin giữa những người tham gia.
Trong rất nhiều trường hợp:
- Startup không được thành lập.
- Cộng đồng không phát triển.
- Hệ sinh thái không hình thành.
- Đội ngũ không hợp tác.
không phải vì mọi người muốn phá hoại nhau.
Mà vì họ sợ mình là người duy nhất chọn săn hươu.
Và đó chính là bài toán trung tâm của The Stag Hunt: làm thế nào để tạo ra đủ niềm tin để mọi người cùng theo đuổi phần thưởng lớn nhất.
