Có một điều khá lạ đang xảy ra trong ngành phần mềm.
Ba năm trước, một developer phải tự viết gần như mọi thứ. Muốn tạo API thì tự code. Muốn viết unit test thì tự viết. Muốn tra lỗi thì mở Google hoặc Stack Overflow. Một task mất hai ngày là chuyện bình thường.
Ngày nay, với ChatGPT, Claude, Cursor hay Copilot, rất nhiều việc chỉ còn mất vài phút.
Nhưng nếu hỏi các developer hiện nay, bạn sẽ thường nghe thấy những câu như:
- “Tôi code nhanh hơn rất nhiều nhưng vẫn OT.”
- “AI giúp tôi làm được gấp đôi việc, nhưng sprint vẫn luôn kín.”
- “Công việc không ít đi, chỉ là deadline ngắn hơn.”
Nếu AI thực sự giúp tăng năng suất, tại sao rất nhiều người lại không cảm thấy nhàn hơn?
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nói về một khái niệm có tên là Red Queen Effect.
Red Queen Effect là gì?
Khái niệm này xuất phát từ câu nói nổi tiếng trong cuốn Through the Looking-Glass của Lewis Carroll:
“Bạn phải chạy hết sức mình chỉ để ở nguyên một chỗ.”
Ban đầu đây là một ý tưởng trong văn học, sau đó được các nhà sinh học và kinh tế học sử dụng để mô tả những môi trường cạnh tranh liên tục.
Ý tưởng cốt lõi là:
Nếu chỉ một mình bạn cải thiện, bạn sẽ tiến lên.
Nếu tất cả mọi người đều cải thiện cùng lúc, bạn có thể vẫn đứng nguyên vị trí.
Một ví dụ bằng số
Giả sử có hai công ty cạnh tranh với nhau.
Năm đầu tiên:
Công ty A: 100 điểm
Công ty B: 100 điểm
Sau đó công ty A đầu tư mạnh vào công nghệ và tăng năng suất lên 200 điểm.
Công ty A: 200 điểm
Công ty B: 100 điểm
A đang dẫn trước.
Nhưng nếu công ty B cũng làm điều tương tự:
Công ty A: 200 điểm
Công ty B: 200 điểm
Lúc này cả hai đều mạnh hơn trước.
Nhưng khoảng cách cạnh tranh lại quay về bằng 0.
Họ đã chạy rất nhanh.
Nhưng gần như vẫn đứng nguyên vị trí tương đối.
Điều này xảy ra ở khắp nơi
SEO
Mười năm trước:
- Viết vài bài chất lượng.
- Tối ưu từ khóa cơ bản.
là đủ để có traffic.
Ngày nay:
- AI viết bài.
- AI tạo hình ảnh.
- AI nghiên cứu từ khóa.
Tất cả đều làm được.
Kết quả là tiêu chuẩn của toàn ngành tăng lên.
Bạn phải làm nhiều hơn chỉ để giữ lượng traffic cũ.
Game Online
Ngày xưa:
- Một bản cập nhật mỗi vài tháng.
là đủ giữ chân người chơi.
Ngày nay:
- Battle Pass
- Event hàng tuần
- Live Ops
- Seasonal Content
Nếu bạn không làm, đối thủ sẽ làm.
Startup AI
Năm 2023:
“Tích hợp GPT”
là một lợi thế cạnh tranh.
Năm 2026:
“Tích hợp AI”
gần như là yêu cầu mặc định.
Thứ từng là điểm cộng giờ trở thành tiêu chuẩn tối thiểu.
Và rồi chúng ta quay lại câu chuyện của developer
Đây chính là điều đang xảy ra với AI.
Nếu chỉ một vài developer biết dùng AI:
- Họ code nhanh hơn.
- Họ hoàn thành nhiều task hơn.
- Họ có lợi thế rõ ràng.
Nhưng khi:
- Cả team dùng AI.
- Công ty khác dùng AI.
- Freelancer dùng AI.
- Startup dùng AI.
thì lợi thế đó biến mất.
AI trở thành tiêu chuẩn mới của ngành.
Bài toán năng suất
Giả sử năm 2022:
1 developer
=
100 đơn vị công việc/tháng
Sau khi có AI:
1 developer
=
200 đơn vị công việc/tháng
Nhiều người kỳ vọng:
Làm việc ít hơn
Nhưng điều thường xảy ra là:
Khách hàng muốn nhiều tính năng hơn
Công ty nhận nhiều dự án hơn
Deadline ngắn hơn
Và kỳ vọng mới trở thành:
1 developer
=
220 đơn vị công việc/tháng
Kết quả:
- Năng suất tăng 100%
- Áp lực vẫn giữ nguyên
Thậm chí còn tăng.
AI không xóa công việc, AI đổi loại công việc
Trước đây, một developer dành phần lớn thời gian để viết code.
Bây giờ, thời gian đó được chuyển thành:
- Review code AI sinh ra
- Kiểm tra hallucination
- Tối ưu prompt
- Refactor code generated
- Học framework mới
- Học công cụ AI mới
Một số công việc biến mất.
Nhưng công việc mới lại xuất hiện.
Đó là lý do nhiều người có cảm giác:
Mình đang làm khác đi, chứ không hẳn là làm ít đi.
Bài học của Red Queen Effect
Red Queen Effect không nói rằng AI vô dụng.
Ngược lại, AI đang tạo ra mức tăng năng suất lớn nhất mà ngành phần mềm từng chứng kiến.
Nhưng nó cũng chỉ ra một sự thật khá phũ phàng:
Trong môi trường cạnh tranh, công nghệ thường không làm giảm lượng công việc phải làm. Nó làm tăng kỳ vọng của toàn bộ hệ thống.
Khi chỉ một người có công cụ mới, đó là lợi thế.
Khi tất cả mọi người đều có công cụ mới, nó trở thành tiêu chuẩn.
Có lẽ đó là lý do nhiều developer hiện nay có chung một cảm giác: họ học nhiều hơn, code nhanh hơn và tự động hóa nhiều hơn bao giờ hết, nhưng backlog vẫn đầy và deadline vẫn sát nút.
Họ không chạy chậm.
Họ chỉ đang tham gia một cuộc đua mà tất cả mọi người khác cũng đang tăng tốc cùng lúc.
Đó chính là Red Queen Effect.
Source
The Red Queen: Sex and the Evolution of Human Nature (Matt Ridley)
